Çölyak hastalığı, glutenin ince bağırsak mukozasını tahrip ettiği otoimmün bir hastalıktır. Tek tedavisi ömür boyu sıkı glutensiz beslenme olup doğru uygulandığında bağırsak iyileşir ve semptomlar ortadan kalkar.
Gluten Nerede Bulunur?
Gluten; buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan bir protein kompleksidir. Ekmek, makarna, un, bisküvi ve keklerde açıkça bulunur; ancak soya sosu, hazır çorbalar, bazı ilaçlar ve takviyelerin kaplama maddelerinde gizli gluten kaynakları da mevcuttur.
Güvenli Glutensiz Tahıllar ve Nişastalar
- Pirinç, mısır, patates nişastası
- Kinoa, amaranth, karabuğday
- Sertifikalı glutensiz yulaf
- Teff, sorgum
- Badem unu, hindistan cevizi unu, nohut unu
Çapraz Kontaminasyon
Çölyak hastalığında 20 ppm'nin altında gluten miktarları bile bağırsak hasarına neden olabilir. Aynı tavada pişirme, aynı ekmek kızartma makinesi veya aynı kaşığı kullanmak gibi çapraz bulaşma durumları büyük önem taşır. Evde ve dışarıda yemek yerken bu risklerin yönetimi zorunludur.
Besin Eksiklikleri ve Takviye
Tanı anında pek çok çölyak hastasında demir, kalsiyum, D vitamini, B12, folat ve çinko eksikliği saptanır. Glutensiz diyetle bağırsak iyileştikçe bu değerler yükselir; ancak glutensiz hazır ürünlerin besin değeri düşük olabilir. Düzenli kan tahlili ve gerektiğinde takviye şarttır.